Vấn đề đã gây tranh cãi ngay từ thời cổ đại.

Theo một ý kiến, Zeno xứ Elea (khoảng 490-430) là người đầu tiên đã viết đối thoại; nhưng theo Aristoteles, người đã thực sự khai sinh ra nó là Alexamenus xứ Teos, một nhân vật ít ai biết. Chỉ về sau, Diogenes Laertius mới cho rằng phải xem Plato như cha đẻ của loại đối thoại triết học, do sự hoàn hảo mà ông đã mang lại cho thể loại này.

Tuy nhiên, trước Plato đã có Socrates, và không hiếm triết gia hiện đại chỉ xem đối thoại viết như “một sự bắt chước mờ nhạt [đối thoại nói] về hai mặt”: đầu tiên, vì nó đã mất đi tính tức thì chân thực; thứ hai, vì nó mang dấu vết của loại bài tập dùng cho học sinh của học viện Akademeia.

Dựa trên một đoạn văn trong Phaedrus, Pierre Hadot còn cho rằng, ngay chính trong mắt Plato, biểu văn triết học nói có ưu thế hơn biểu văn viết rất nhiều. “Bởi vì, với sự có mặt cụ thể của một cá nhân sống động, biểu văn nói là một cuộc đối thoại thực sự nối kết hai tâm hồn, một trao đổi qua đó anh ta có thể trả lời những câu hỏi được đặt ra, và tự bảo vệ ý kiến. Cuộc đối thoại như vậy được cá biệt hóa, nó nhắm đến một cá nhân nhất định và tương ứng với khả năng, với nhu cầu của anh ta. Nghề nông cần thời gian để hạt giống nảy mầm và phát triển; tương tự, cần phải có nhiều đối thoại để làm nảy ra trong tâm trí kẻ trò chuyện một thứ hiểu biết đồng nhất với đức hạnh... Đối thoại không trao truyền một hiểu biết hoàn hảo, một thông tin, nhưng kẻ bàn bạc trao đổi chinh phục nó bằng cố gắng riêng, anh ta phải tự phát hiện ra hiểu biết, phải tự tư duy lấy. Ngược lại, biểu văn viết không thể trả lời câu hỏi, nó không mang một nhân cách nào, và tự cho mình khả năng trao truyền tức khắc một hiểu biết hoàn hảo, nhưng lại không có kích thước đạo lý của một sự tán thành tự nguyện. Cho nên chỉ có hiểu biết đích thực trong đối thoại sống mà thôi”.

Hơn nữa, những đối thoại miệng của Socrates không chỉ là chuyện lời qua tiếng lại thường tình, mà tuân theo một số luật chơi khá chính xác, nên có một số cấu trúc nhất định (xem Socrates thành Athens, I.3). Cụ thể, chính Socrates là cha đẻ của sự kịch tính hoá những đối kháng tư tưởng trong các cuộc đàm luận của Ông nơi công cộng, với đầy đủ diễn viên và nhiều khi cả khán thính giả.

Nói cách khác, chính Socrates mới là cha đẻ của loại đối thoại mang tên Ông, hiểu theo nghĩa kỹ thuật. Bằng cớ là sau khi Triết gia và những tác giả đã trực tiếp biết, và do đó, muốn bắt chước Ông trong thể loại này đều lần lượt qua đời, thì loại đối thoại triết học được kiến trúc theo kiểu Socrates cũng dần dần mai một. Socrates là triết gia duy nhất, sau khi chết, đã khởi động cả một phong trào viết về Ông, và viết để bắt chước Ông, như một thời trang: “hơn cả một loại hình văn học, đối thoại kiểu Socrates còn là một thời trang, một cao trào sôi nổi suốt một phần tư thế kỷ, để rồi sau đó biến mất cùng với những người đã trực tiếp biết bậc thầy này. Sự lặng tiếng, rồi vắng mặt của Socrates trong các đối thoại cuối của Plato phải chăng đã nói lên ý thức của Plato rằng thời trang này đã trôi qua?”. Dù sao, ngay từ thời cổ đại, những bản đối thoại của Aristoteles – hầu hết đều đã thất lạc và chỉ được đời sau biết tới qua Cicero – đã khác xa với các bản của Plato về hình thức, và về thực chất cũng không còn mang chút sắc thái Socrates nào nữa...